Platform Vlieghinder Kennemerland
 

Waarom houden zoveel Nederlanders van KLM?

 |
 Geplaatst door: Wim 
 |
 Bekeken: 489 
|
 nrc.nl - 17-04-2020 
hvs_cityhopper_DSC_2520.JPG

Door Mark Duursma

KLM staat op het punt om te worden gered door de overheid. De staatssteun is niet alleen bedoeld voor het behoud van banen. Het gaat ook om het behoud van een ‘nationaal icoon’, aldus premier Rutte. Waarom heeft KLM een uitzonderingspositie?

Wat is dat met die zingende stewardessen? Als KLM-topman Pieter Elbers aanschuift in een talkshow, komt er een zingende werknemer voorbij.

Op 18 maart zong Nienke Fitters You are the reason van Calum Scott in de studio van Op1, om haar collega’s een ‘blauw hart’ onder de riem te steken. De luchtvaartmaatschappij wordt immers hard geraakt door de coronacrisis. Elbers, gefilmd in blauw licht, keek tevreden toe en was na afloop „heel trots”. „Dat ben ik op 30.000 collega’s, en ook op Nienke.”

Elf dagen later was Elbers te gast bij het programma WNL Op Zondag. Gastheer Rick Nieman toonde een video die inmiddels viraal was gegaan: purser Marloes van der Meijs nam afscheid van de passagiers met een vertolking van When will I see you again van The Three Degrees. Zo kondigde ze haar cadeautje aan: „We hebben een blauw hart en we weten nog niet wanneer we dat hart weer kunnen laten zien.” Haar actie gaf hem „een gevoel van trots”, zei Elbers na vertoning van de video. „Het laat ook eigenlijk de passie van luchtvaart zien.” Nieman, staatssecretaris Mona Keijzer (CDA) en burgemeester van Utrecht Jan van Zanen keken liefdevol toe.

Blauw hart. Trots. Dit verhaal gaat over de liefde van KLM’ers voor hun bedrijf, en de liefde van Nederland voor KLM. Vraag iemand naar zijn of haar KLM-gevoel en je krijgt als antwoord: dat je ergens ter wereld in een KLM-vliegtuig stapt en je al thuisvoelt. Het is alsof Nederlanders die marketingleus hebben geïnternaliseerd. In ieder geval die Nederlanders die opgroeiden voordat de budgetmaatschappijen op het toneel verschenen.

Air France-KLM staat op het punt om gered te worden door de overheid. Het zou gaan om door Frankrijk en Nederland gegarandeerde bankleningen van 10 miljard euro; acht miljard voor Air France, twee miljard voor KLM. Staatssteun komt er hoe dan ook, daar zijn de beide ministers van Financiën al weken duidelijk over. Dat is niet alleen vanwege banen die behouden moeten blijven. Dat is ook omdat KLM een symbool van Nederland is. Premier Rutte noemde in maart één bedrijf in zijn tv-toespraak vanuit het Torentje. Hij had het over „nationale iconen als de KLM”. Een nationaal icoon kan niet ten onder gaan. Een nationaal icoon is van ons allemaal.

Vliegende Hollanders
Natuurlijk is er het roemrijke verleden. Vorig jaar vierde KLM het 100-jarig bestaan, als oudste maatschappij ter wereld die nog onder de oorspronkelijke naam vliegt. Het predikaat ‘Koninklijk’ was al binnen voordat KLM officieel werd opgericht.

Thomas van der Ree is lid van Winchester McFly, een collectief van scenarioschrijvers. Hij is de hoofdschrijver van Vliegende Hollanders, een ambitieuze dramaserie over KLM-pionier Albert Plesman en vliegtuigbouwer Anthony Fokker die komend najaar bij AVROTROS te zien is. Van der Ree verdiepte zich in de eerste periode van KLM, van 1919 tot 1939. „Wat me vooral opviel was het enthousiasme voor de luchtvaart en de trots op KLM. Toen de Pelikaan in 1933 na een snelle recordvlucht terugkwam uit Indië, op een koude decemberavond, stonden er 20.000 mensen op Schiphol! Alsof Nederland wereldkampioen was geworden.”

Plesman, zegt Van der Ree, slaagde er uitstekend in om „de belangen van het land te koppelen aan de belangen van het bedrijf”. Plesman zag ook het belang van sterke visuele reclame, iets waar KLM altijd veel waarde aan is blijven hechten. De affiches met het spookschip de Vliegende Hollander koppelden KLM-vliegtuigen aan de VOC, toen nog een ander symbool van nationale trots. De term ‘Hollands Glorie’ werd bij het jubileum vorig jaar gretig gebruikt.

Reislustige baby
„Vanuit ons kleine kikkerlandje vliegen we toch maar mooi de hele wereld over.” Zo verklaart Esther te Pas, directeur van reclamebureau DDB Unlimited, de nationale trots voor KLM. Te Pas is al tien jaar verantwoordelijk voor de KLM-campagnes. Dankzij de samenwerking met Schiphol als mondiaal knooppunt is het netwerk van KLM veel groter dan de thuismarkt rechtvaardigt. Normaal vliegt KLM naar circa 170 bestemmingen, door de coronacrisis is dat aantal deze zomer teruggebracht naar 57. Te Pas: „Nederlanders zijn trots op hun exportproducten: bloemen, dj’s. KLM hoort daarbij en verbindt ons met de wereld.”

‘Verbinden’ is een sentiment waar KLM graag op inspeelt. DDB Unlimited maakte vorig jaar een KLM-commercial met een reislustige baby in de hoofdrol. Het filmpje eindigt met de tekst: „Waar je in je leven ook heen wilt, we gaan er samen naar toe.” KLM weet commercie en idealisme handig te combineren. Elbers gebruikte vorig jaar een uitspraak van Plesman als titel voor zijn Elsevier-economielezing: ‘The Ocean of the Air Unites all People’. KLM, de grote verbinder.

Saamhorigheid
Meer dan andere bedrijven is KLM omgeven door emotie. Vliegen wekt meer gevoelens op dan het produceren van staal of gloeilampen. Dat uit zich niet alleen in de relatie tussen Nederland en KLM, maar ook intern. KLM is geen familiebedrijf, maar heeft wel die uitstraling.

KLM is een grote werkgever. Om het economische belang te benadrukken – zeker in deze crisis – komt het aantal werknemers in de berichtgeving soms ver boven de 30.000 uit, maar in Nederland zijn er 28.500 mensen in dienst. Saamhorigheid en loyaliteit zijn veelgeroemde kenmerken van de ‘blauwe familie’. Eenmaal binnen, blijft men graag: in 2018 werkte bijna 43 procent van de werknemers langer dan twintig jaar bij KLM. In 2019 was KLM de favoriete werkgever voor hoogopgeleiden, blijkt uit onderzoek van tijdschrift Intermediair. Werken bij KLM gaat in veel families van generatie op generatie. De commercial ter ere van 100 jaar KLM verwees daarnaar met dochters die achtereenvolgens stewardess worden. De laatste dochter, in het heden, is gezagvoerder.

In februari 2019 stond de positie van Elbers op het spel, omdat de nieuwe topman van Air France-KLM hem weg wilde hebben. Een petitie om Elbers te behouden werd ruim 25.000 keer getekend. Op de door de ondernemingsraad (OR) geleverde protestborden stonden blauwe harten. De band tussen directie en OR is goed. Toen NRC onlangs op een zaterdag signaleerde dat Elbers, in tegenstelling tot buitenlandse collega’s, geen loonoffer brengt, zei de OR-voorzitter maandag in De Telegraaf dat het personeel een loonoffer niet nodig acht.

De nadruk op solidariteit maakt de discussie met vakbonden en kabinet over het schrappen van 1.500 à 2.000 tijdelijke banen pijnlijk. De prioriteit ligt nu bij de vaste banen, liet KLM intern weten. Schrappen van de tijdelijke banen is noodzakelijk, „juist om het bedrijf zo goed mogelijk door deze crisis heen te loodsen en voor zoveel mogelijk collega’s banen te behouden”.

Topmannen van KLM komen vanouds uit het bedrijf. Elbers is daar het perfecte voorbeeld van, hij kent de onderneming door en door. Zijn voorganger Camiel Eurlings kwam van buiten. Het was een van de tekortkomingen als KLM-baas – er waren er meer – die hem in 2014 nekten. Het familiegevoel heeft sektarische trekjes: een oud-gezagvoerder die zich inzet voor een rem op de luchtvaart wordt op Twitter uitgemaakt voor hypocriet en nestbevuiler.

Kritiek op staatssteun
Dat heel Nederland van KLM houdt, verdient een nuancering. Al voor de coronacrisis stond KLM voor veel mensen ook voor de negatieve kant van luchtvaart: schade aan milieu, klimaat, gezondheid, leefomgeving. Dat het bedrijf dat steevast de politieke lobby aanvoert tegen beperkingen en belastingen nu dezelfde overheid om steun vraagt, wekt wrevel. Waarom wordt KLM ruimhartig gesteund, en de cultuursector slechts beperkt?

Vier milieu-organisaties riepen het kabinet deze week op om voorwaarden ten aanzien van verduurzaming te verbinden aan staatssteun. Die steun komt er sowieso, denkt Dewi Zloch, campagneleider luchtvaart van Greenpeace. „Dat is al in kannen en kruiken. Maar er zijn goede redenen om deze situatie te gebruiken om de luchtvaart te veranderen. Willen we het stelsel met veel overstappende passagiers behouden? Brengt de luchtvaart ons economisch zo veel als de sector zelf beweert? Als KLM straks doorgaat zoals voorheen zijn de klimaatdoelen van Parijs onhaalbaar. Dit is het moment om in te grijpen als overheid. Hoe langer we wachten, hoe harder de landing.”

Nationale trots speelt voor actievoerders geen rol. Een club als SchipholWatch, geleid door anonieme bewoners en zeer actief op sociale media, beschouwt KLM als een Frans bedrijf en Elbers als zetbaas van de directie in Parijs. Formeel is KLM in 2004 inderdaad overgenomen door Air France, met behoud van merk en identiteit. In de praktijk leidt Elbers KLM als een autonoom bedrijf, meer dan de top van Air France-KLM lief is.

Voor sommige KLM-fans betekent pro-KLM automatisch anti-Frans. Omdat Air France slechter presteert dan KLM en nu meer steun nodig heeft, gaan er stemmen op om KLM af te splitsen, en desnoods te nationaliseren. Erg realistisch is dat niet. Een breed gedeelde verwachting is dat deze crisis in de luchtvaart leidt tot meer consolidatie. Kleine maatschappijen zullen verdwijnen, een paar grote combinaties zullen overblijven. Financieel gezien is Air France-KLM de zwakste van de Europese top-5. Hoe mooi het verleden ook is, en hoe groot de nationale trots, KLM heeft anderen nodig om te overleven.

Opmerking redactie vlieghinder.nl. Het originele NRC artikel, te lezen via onderstaande link, staat vol met links.

Bekijk bericht op "nrc.nl - 17-04-2020 "

Reacties op dit bericht

Geplaatst door B. van Marlen uit Uitgeest

"Meer dan andere bedrijven is KLM omgeven door emotie. Vliegen wekt meer gevoelens op dan het produceren van staal of gloeilampen."

Dit klopt maar bij mij is deze emotie niets anders dan woede! Ik heb zelden zoveel leugenaars bij elkaar gezien. Als mensen ervan houden komt het omdat ze niet worden geterroriseerd door herrie en omdat ze niet nadenken over de gevolgen voor anderen en voor de toekomst. Een andere reden is dat ze belanghebbende zijn.

Schandalig dat dit bedrijf na de pandemie mede te hebben veroorzaakt voorop staat bij de vragers naar staatssteun.

Geplaatst door anoniem uit Aalsmeer

Antwoord op deze vraag: Peter Stuyvesant en Calimero.
Veel mensen associëren vliegen nog steeds met de avontuurlijke wereld van Peter Stuyvesant. Zoals mensen zich gezonder voelen als ze naar een sportwedstrijd hebben gekeken, voelen ze zich ook avontuurlijker door te denken aan KLM.
En 'ik ben klein en zij zijn groot'. Het kleine Nederland heeft een enorme luchtvaartmaatschappij. Dat geeft een gevoel van trots.
Kortom, waar een klein land groot in kan zijn en dat dan ook nog in een (vermeende) glamoureuze wereld.
Dat vliegen tegenwoordig niets bijzonders meer is en dat het op zijn zachtst opmerkelijk is dat je trots bent op een onderneming die meer mensen laat overstappen op Schiphol dan gericht passagiers van en naar Schiphol vervoert, doet niet ter zake. De trots blijft (vooral bij mensen die geen overlast door Schip[hol ervaren).

Geplaatst door anoniem1 uit nederland

Trots mag realisme niet in de weg staan.

De pelikaan? ik dacht dat het de uiver was die destijds een in nederland wereld beroemde vlucht maakte maar misschien heb ik het mis.
Een familie lid van mij was een van de eerste 3 stewardessen van klm en tot mijn 18e was ik enorm trots op de klm. Ook groot voorstander van groei schiphol want dat zou heel erg goed zijn voor de economie in nederland.
Veel mooie verhalen over de klm bij familie bijeenkomsten. Lange tijd gedacht dat het veruit de grootste luchtvaart maatschappij ter wereld was want die indruk kreeg je een beetje. De pr van klm is erg goed.
Toen heeft iemand mij de ogen geopend voor de luchtvaart. Niet een linkse actie voerder die het had over milieu maar iemand die zeer liberaal is en het had over de economie,iemand die echt wel wat kan en die nu werkt op een hele hoge post in capital management in amerika.

Er is niks mis met trots zijn op klm maar het moet economisch gezien wel realistisch zijn. En bij het toenemen van de overlast is het realisme steeds meer naar de achtergrond geschoven. Er is steeds meer pr nodig om de negatieve effecten en bedrijfskundige kwetsbaarheid allemaal goed te praten of naar de achtergrond te schuiven. 99% van de nederlandse bevolking heeft geen flauw benul van economie en slikt alles voor zoete koek.

Trots op nederlandse bedrijven ben ik nog steeds al blijft het vreemd om trots te zijn op iets waar je zelf niet werkt,het is meer een nationale trots die dan geprojecteerd word op bepaalde bedrijven en sectoren. Bedrijven zoals asml en dsm,zelfs heineken. Het bio medisch onderzoek dat hier gedaan word en de nederlandse natuurkundigen. Die zijn de absolute top in hun sector maar die komen veel minder vaak in het nieuws dan klm.
Klm is ook niet de top van de luchtvaart wereld wijd gezien,bedrijfskundig gezien is het erg zwak. Maar daar over praten dat is not done,en als je het al doet dan ben je gelijk een linkse actievoerder. En juist deze houding maakt dat het bedrijf en de sector de echte top ook nooit meer zal bereiken. Er is geen kritische beoordeling meer en het gaat steeds meer om bepaalde belangen achter de schermen ipv om een bedrijfskundig gezond bedrijf.

Dan zijn er ook steeds meer zaken waar nederland absoluut niet trots op kan zijn,de verdubbeling van het aantal daklozen,de toestand in de zorg en het onderwijs,de toenemende tweedeling in de maatschappij. Zaken die niet direct geld opleveren maar die wel heel belangrijk zijn voor het welzijn van de bevolking en uiteindelijk ook voor de economie.
Ook daar mag je het liever niet over hebben,kritiek hebben op zaken die kritiek verdienen word steeds minder getolereerd,en dat in een land wat zich altijd voorstond op zijn verdraagzaamheid en openheid. Een land dat altijd dacht heel erg slim te zijn.
En hoe meer de kritiek naar de achtergrond verdwijnt,hoe meer we kunnen volhouden dat we allemaal ook heel erg slim zijn en het heel erg goed doen.
De dialoog en discussie is langzaam aan het verdwijnen. Het kritisch bekijken van beslissingen ook.
Op de lange termijn maakt ons dit economisch gezien steeds meer kwetsbaar.