Platform Vlieghinder Regio Castricum
 

Duurzaamheid op de agenda

 |
 Geplaatst door: A Holwerda 
 |
 Bekeken: 750 
|
 NRC 
Duurzaamheid op de agenda

Hugo Priemus


In de weken voor de kamerverkiezingen speelden duurzaamheid en milieu nauwelijks een rol. Maar in het Coalitieakkoord van 7 februari formuleerden CDA, PvdA en ChristenUnie een ambitieuze paragraaf over Duurzame Leefomgeving, waarin wordt gepleit voor een balans tussen ecologie en economie. De druk op het milieu moet omlaag. Plotseling blijken blijken duurzaamheid en milieu terug van weggeweest. Met dank aan informateur Herman Wijffels en aan Al Gore.

In de nieuwe kabinetsplannen wordt deze lijn doorgetrokken. Dat geeft hoop en plaatst de samenleving voor een uitdaging. Het is de moeite waard om technische en sociale innovatie frontaler te richten op de nieuwe ecologische uitdagingen: het afzwakken van het broeikaseffect, het voorbereiden en effectueren van de overgang naar een duurzame economie en strategieën om ons land beter aan te passen aan het veranderend klimaat en de nieuwe wateropgave. Dit soort uitdagingen kan de belangstelling van jongeren voor de politiek eindelijk weer vergroten.

De nu volgende kritische kanttekeningen moeten worden geplaatst tegen de achtergrond van mijn algemene waardering voor de ambities van het kabinet.

1. De indruk wordt gewekt dat er over duurzaamheid veel vaststaat. Zo meldt het Milieu- en Natuur Planbureau in de deze week verschenen publicatie ‘Nederland later’ dat de komende 30 jaar vooral compact moet worden gebouwd. Volgens computerberekeningen zou dat leiden tot minder mobiliteit. Maar hierover spreken wetenschappers in binnen- en buitenland elkaar tegen. Het kabinet suggereert dat we niet moeten bouwen in laaggelegen gebieden, omdat het overstromingsrisico toeneemt. Maar ook daarover kan verschillend worden gedacht. Gegeven de duurzaamheidsambities van het kabinet moet worden erkend dat er een groot kennistekort bestaat.

2. Een tweede kanttekening is dat bij investeringsbeoordelingen in het recente verleden door de planbureaus milieu-investeringen steevast ongunstig werden beoordeeld. Zij waren goed bedoeld, vaak ook wel effectief, maar bijna altijd zeer inefficiënt: de baten wogen onvoldoende op tegen de kosten. In de prioritering van maatregelen zal kritisch moeten worden gekeken naar de balans van kosten en baten.

3. Duurzaamheidseffecten van technische maatregelen (zoals een betere warmte-isolatie van vastgoed) worden in hoge mate bepaald door gedragsreacties. Vaak werken deze gedragsreacties averechts: de warmte-isolatie is zo goed dat de bewoner airconditioning installeert of meer ventileert, waardoor het energieverbruik niet daalt maar juist stijgt. Of de reistijd tussen woning en arbeidsplaats wordt verkort door een betere infrastructuur, waarna mensen verder weg gaan wonen van het werk (bijvoorbeeld in het groen) en per saldo even lang reist als vroeger.

4. Ten slotte moeten we ons realiseren dat we in de afgelopen decennia, mede dankzij een forse economische groei, een beleids- en gedragspatroon hebben ontwikkeld, dat sterk is vervlochten met niet-duurzaamheid. Prijsstunters in de luchtvaart en onbelaste kerosine wakkeren een sterk vervuilend transportmiddel aan. Subsidies in de volkshuisvesting (hypotheekrenteaftrek, huurtoeslag, huurprijsbeheersing) vergroten de ruimteconsumptie, maar worden niet aangepakt. Dit uit zich in een steeds inefficiënter gebruik van de gebouwenvoorraad en een toegenomen ruimteverwarming.

De plannen van het kabinet wekken de indruk dat we er ‘samen’ wel uitkomen bij het bereiken van een duurzame samenleving en dat we met overzichtelijke maatregelen wel succes zullen boeken (‘alle beetjes helpen’). Niets is minder waar. Het kabinet heeft het probleem op de kaart gezet, maar onderschat het helaas ernstig.

Hugo Priemus is hoogleraar Volkshuisvesting aan de Technische Universiteit Delft en directeur van het Onderzoeksinstituut OTB.

 


Reacties op dit bericht